AB’nin karbon düzenlemesi (CBAM): 2026’da ihracatçılar için ne değişti?

AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), ithal edilen belirli ürünlerin üretimi sırasında oluşan gömülü emisyonlara karbon maliyeti uygulanmasını hedefler. Türkiye’den AB’ye tedarik sağlayan kuruluşlar için ürün, tesis ve emisyon verilerinin izlenebilirliği kritik hale gelmiştir.

Hangi ürün grupları kapsamda?

Mevcut temel CBAM sektörleri demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojendir. Yükümlülük değerlendirmesi ürünün gümrük sınıflandırmasına ve yürürlükteki mevzuata göre yapılmalıdır; yalnızca sektör adını esas almak yeterli değildir.

50 ton eşiği ne anlama geliyor?

AB ithalatçıları için, belirli kapsam istisnaları saklı kalmak üzere, CBAM kapsamındaki malların yıllık ithalatına ilişkin 50 tonluk tek kütle esaslı eşik uygulanır. Eşik, Türk üreticinin tüm ihracatını doğrudan muaf kılan genel bir kural değildir. Elektrik ve hidrojen gibi özel durumlar için ayrıca mevzuat kontrolü yapılmalıdır.

Türkiye’deki üretici hangi bilgileri hazırlamalı?

• CBAM kapsamına giren ürünlerin ve ilgili üretim tesislerinin eşleştirilmesi
• Üretim miktarı, enerji tüketimi, proses kaynaklı emisyonlar ve uygun emisyon faktörleri
• Ürün bazında gömülü emisyon hesabı ve kullanılan hesaplama yaklaşımı
• Veri kaynağı, izleme planı, hesaplama izi ve kanıtların saklanması
• AB ithalatçısının beyanında kullanılabilecek uygun veri ve doğrulama çıktıları

Doğrulama konusu

Gerçek emisyon değerleriyle raporlama yapılması halinde CBAM mevzuatına uygun bağımsız doğrulama gereklilikleri gündeme gelir. ISO 14064 veya ISO 14067 kapsamında gerçekleştirilen bir doğrulama, tek başına otomatik olarak CBAM doğrulaması sayılmamalıdır. Doğrulayıcının ilgili CBAM akreditasyonu ve kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir.

Fiyatlandırma ve ticari etki

Sertifika maliyeti AB ETS tahsisat fiyatlarıyla ilişkilendirilir. Hesaplamada gömülü emisyonlar, ilgili düzenlemeler, bazı durumlarda üretim ülkesinde ödenmiş karbon fiyatı ve AB ETS ücretsiz tahsis düzeni gibi değişkenler etkili olabilir. Bu nedenle tek bir sabit “karbon vergisi” tutarı varsaymak yanıltıcıdır.

Resmî kaynaklar

• Avrupa Komisyonu — CBAM Definitive Regime
• Avrupa Komisyonu — CBAM Verification
• AB CBAM Tüzüğü — EUR-Lex